13 Langkah Ibadah Haji (Tamattu')

Langkah 1 daripada 13

Bhg Umrah — Persediaan Ihram di Miqat (mandi sunat, pakaian ihram, solat sunat ihram)

📍Miqat🗓Sebelum niat ihram

SUNAT Mandi sunat ihram SUNAT Memakai pakaian ihram berwarna putih SUNAT Sembahyang sunat ihram dua rakaat

Apa yang dilakukan

Lelaki: mandi sunat ihram, memakai wangian pada badan, memotong kuku, buang pakaian dalam dan pakai dua helai kain ihram tidak berjahit sebelum naik bas menuju miqat.
Wanita: mandi sunat ihram dan memakai pakaian ihram yang menutup aurat selain muka dan dua tapak tangan.
Selesaikan semua urusan penginapan dan bekalan sebelum berangkat; pastikan barang berharga dan wang jagaan tidak ditinggalkan tanpa perhatian semasa berhenti di miqat.
Solat sunat ihram dua rakaat: di penginapan/hotel dan di masjid miqat bagi jemaah gelombang yang melalui Madinah (Bi'r Ali/Abyar Ali — Zulhulaifah).
Jemaah lelaki wajib memakai pakaian ihram SEBELUM berniat; berihram di Tanah Halal ini belum dikira ihram kerana niat belum dilafazkan.

Masa

Sebelum niat ihram — dalam perjalanan ke Makkah (jemaah Malaysia: di hotel Madinah/penginapan sebelum bertolak, atau di dalam bas menuju Miqat)

Kiraan penting

2 (dua) rakaat solat sunat ihram

“Di Masjid Abyar Ali melaksanakan shalat sunah ihram, dua rakaat, kemudian menuju bus: -121-”

Hukum langkah ini

Sunat — persediaan sebelum niat ihram. Niat ihram itu sendiri (langkah 2) barulah rukun.

Kesilapan biasa

Memakai pakaian berjahit/seluar dalam atau menutup kepala selepas berniat ihram — ini larangan ihram, bukan lagi urusan berpakaian sebelum niat.
Melewatkan niat sehingga pesawat/bas melepasi miqat tanpa memahiri suara pengumuman kru.
Menyangka pakaian ihram sahaja sudah dikira ihram, lalu tidak berniat dan tidak bertalbiah.

Sumber & petikan verbatim (5)

“Mandi sunat ihram SUNAT Di mana-mana sebelum berniat Memakai pakaian ihram berwarna putih SUNAT Sembahyang sunat ihram SUNAT Niat ihram Umrah RUKUN Di Miqat Niat Umrah di Miqat WAJIB Selepas niat sehingga bergunting Menj”Minggu 7, hlm. 8 — jadual 'Haji Tamattu': Cara Mengerjakan Umrah (baris 'Mandi sunat ihram — SUNAT')https://prod-th-assets.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/pdf/tab-content/0/2025-09-26/Nota%20M7%201447H_FULL_small.pdf

“*Sebelum berniat, jemaah lelaki WAJIB berpakaian ihram. *HARUS berniat ihram sebelum miqat. *Setelah berniat ihram WAJIB meninggalkan larangan dalam ihram. Tabung Haji www.tabunghaji.gov.my +603-6207 1919 07 MINGGU 10 Ibadat Umrah, Niat Bersyarat Dan Tawaf Wada’ UMRAH PAKAIAN IHRAM Dua helai kain le”Minggu 10, hlm. 6 — Rukun Umrah / Wajib Umrah (nota)https://prod-th-assets.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/pdf/tab-content/0/2025-09-26/Nota%20M10%201447H_FULL_small.pdf

“Disunnahkan mandi, berwudlu, memakai wangi-wangian, memotong kuku dan berpakaian ihram di hotel: . Di Masjid Abyar Ali melaksanakan shalat sunah ihram, dua rakaat, kemudian menuju bus: -121-”hlm. 121 — Bab IV A. Haji Tamattu', 1. Pelaksanaan Umrah (a. Niat ihram umrah), langkah 1. NOTA: PDF rasmi tanpa lapisan teks; petikan = transkripsi OCR.https://cdn.kemenag.go.id/storage/archives/buku-tuntunan-manasik-haji-dan-umrahpdf.pdf

“Melepas semua pakaian dalam bagi jemaah laki-laki sebelum berangkat dari hotel dengan berpakaian ihram menuju Migat Zulhulaifah / Bir Ali, . Memperhatikan nama syarikat (perusahaan bus) dan nomor bus terutama ketika semua jemaah berada di Migat Bir Ali serta menjaga uang dan barang berharga ketika b”hlm. 35 — Bab II B. Pemberangkatan (kegiatan menuju Miqat Zulhulaifah/Bi'r Ali). NOTA: transkripsi OCR (uji halaman 60 fail PDF).https://cdn.kemenag.go.id/storage/archives/buku-tuntunan-manasik-haji-dan-umrahpdf.pdf

“Miqat Makani (sempadan tempat) adalah tempat yang ditetapkan bagi seseorang yang hendak mengerjakan umrah melafazkan niatnya. Niat boleh dilafazkan pada mana-mana tempat sebelum sampai ke Miqat ini. Tetapi jika sudah melampaui Miqat ini, niat umrah masih boleh dilafazkan tetapi Dam berupa seekor kam”Panduan Haji dan Umrah — bahagian Wajib Umrah (1) Berniat Umrah di Miqathttps://www.jawhar.gov.my/haji-dan-umrah/panduan-haji-dan-umrah/

Peta perjalanan

Peta skema perjalanan haji: Miqat, Masjidil Haram, Mina, Muzdalifah, Arafah dan Jamrah

Ketuk peta untuk besarkan. Skema sahaja, bukan skala.

Larangan semasa ihram (13)

1	Memakai pakaian bersarung dan bercantum (Lelaki)Kutipan: “1. Memakai pakaian bersarung dan bercantum (Lelaki)”
2	Menutup kepala atau sebahagian daripadanya (Lelaki)Kutipan: “2. Menutup kepala/sebahagian daripadanya (Lelaki)”
3	Menutup muka (Wanita)Kutipan: “3. Menutup muka (Wanita)”
4	Memakai sarung tanganKutipan: “4. Memakai sarung tangan”
5	Memakai minyak di kepala/janggut/semua bulu di muka selain daripada bulu halus yang tumbuh di pipi dan dahiKutipan: “5. Memakai minyak di kepala/janggut/semua bulu di muka selain daripada bulu halus yang tumbuh di pipi dan dahi”
6	Memakai dan menghidu wangian sama ada di badan dan pakaianKutipan: “Memakai dan menghidu wangian sama ada di badan dan pakaian”
7	Pendahuluan persetubuhanKutipan: “7. Pendahuluan persetubuhan”
8	Melakukan persetubuhanKutipan: “8. Melakukan persetubuhan”
9	Berkahwin / mengahwinkan / menerima wakil kahwinKutipan: “9. Berkahwin/mengahwinkan /menerima wakil kahwin”
10	Menanggalkan rambut atau buluKutipan: “10. Menanggalkan rambut atau bulu”
11	Mengerat atau memotong kukuKutipan: “11. Mengerat atau memotong kuku”
12	Menebang, mencabut pokok/tumbuh-tumbuhan di Tanah HaramKutipan: “12. Menebang, mencabut pokok/tumbuh-tumbuhan di Tanah Haram”
13	Memburu dan membunuh binatang buruanKutipan: “13. Memburu dan membunuh binatang buruan”

Sumber rasmi (9)

Kementerian Agama RI (Kemenag) — Tuntunan Manasik Haji dan Umrah, Ditjen Penyelenggaraan Haji dan Umrah, edisi 1441H/2020M [kemenag]https://cdn.kemenag.go.id/storage/archives/buku-tuntunan-manasik-haji-dan-umrahpdf.pdf
Lembaga Tabung Haji (TH) — Nota Kursus Asas Haji 1447H, Minggu 3: Rukun Haji: Niat Ihram, Wuquf dan Tawaf [th]https://prod-th-assets.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/pdf/tab-content/0/2025-09-26/Nota%20M3%201447H_FULL_small.pdf
Lembaga Tabung Haji (TH) — Nota Kursus Asas Haji 1447H, Minggu 4: Rukun Haji: Sa'ie, Bercukur/Bergunting dan Tertib pada Kebanyakan Rukun [th]https://prod-th-assets.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/pdf/tab-content/0/2025-09-26/Nota%20M4%201447H_FULL_small.pdf
Lembaga Tabung Haji (TH) — Nota Kursus Asas Haji 1447H, Minggu 5: Wajib-Wajib Haji: Niat di Miqat, Larangan Dalam Ihram, Dam & Mabit di Muzdalifah [th]https://prod-th-assets.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/pdf/tab-content/0/2025-09-26/Nota%20M5%201447H_FULL_small.pdf
Lembaga Tabung Haji (TH) — Nota Kursus Asas Haji 1447H, Minggu 6: Wajib-Wajib Haji: Melontar di Jamrah Kubra 10 Zulhijjah, Mabit di Mina dan Melontar pada Hari-Hari Tasyriq dan Nafar [th]https://prod-th-assets.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/pdf/tab-content/0/2025-09-26/Nota%20M6%201447H_FULL_small.pdf
Lembaga Tabung Haji (TH) — Nota Kursus Asas Haji 1447H, Minggu 7: Jenis Haji dan Cara-Cara Mengerjakan Haji [th]https://prod-th-assets.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/pdf/tab-content/0/2025-09-26/Nota%20M7%201447H_FULL_small.pdf
Lembaga Tabung Haji (TH) — Nota Kursus Asas Haji 1447H, Minggu 10: Ibadat Umrah, Niat Bersyarat dan Tawaf Wada' [th]https://prod-th-assets.s3.ap-southeast-1.amazonaws.com/pdf/tab-content/0/2025-09-26/Nota%20M10%201447H_FULL_small.pdf
Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR), Jabatan Perdana Menteri — Panduan Haji dan Umrah [gov]https://www.jawhar.gov.my/haji-dan-umrah/panduan-haji-dan-umrah/
JAWHAR — Fiqh Badal Haji (PDF) [gov]https://www.jawhar.gov.my/wp-content/uploads/2021/11/Fiqh-Badal-Haji.pdf

Nota sumber & kaedah (13)

SKOP & AUDIENS: 13 langkah ini ialah urutan OPERASI/ PENGALAMAN jemaah Haji Tamattu' (umrah dahulu, kemudian haji) — BUKAN 13 rukun haji. Rukun Haji ialah 6: Niat Ihram, Wuquf di Arafah, Tawaf Ifadhah (Haji), Sa'ie, Bercukur/Bergunting dan Tertib pada kebanyakan rukun (TH Minggu 3 & 7).
TAKRIFAN HUKUM: Hukum (rukun/wajib/sunat) bagi setiap amalan diambil daripada jadual 'Haji Tamattu': Cara Mengerjakan Umrah/Haji dalam Nota Kursus Asas Haji TH Minggu 7, serta modul Minggu 3–6 dan 10. Jemaah Malaysia amnya mengerjakan Haji Tamattu' dan wajib membayar dam.
PERBEZAAN ISTILAH KEMENAG (Indonesia) vs TH/JAWHAR (Malaysia): (a) Kemenag memakai 'Jamrah Aqabah / Jamarat Kubra' manakala TH memakai 'Jamrah Kubra'; (b) Kemenag memakai istilah 'Armuzna' (Arafah–Muzdalifah–Mina) dan 'mabit' yang sama maksudnya; (c) Kemenag memakai 'nafar awal/nafar tsani' sejajar dengan TH 'Nafar Awwal/Nafar Thani'; (d) Kemenag menulis 'talbiyah', TH menulis 'talbiah'; (e) Kemenag memakai 'miqat' (dieja 'migat' dalam transkripsi OCR) sepertimana TH/JAWHAR. Semua istilah yang digunakan dalam medan 'nama_bm', 'lokasi' dan 'masa' di sini ialah istilah MALAYSIA (TH/JAWHAR).
PERBEZAAN URUTAN RINGKAS: TH (Minggu 7) meletakkan urutan operasi tamattu': persediaan ihram → niat ihram umrah + talbiah → tawaf umrah → sa'ie umrah → bercukur/bergunting (tahallul umrah) → niat ihram haji (8 Zulhijjah di Makkah) → wuquf Arafah (9 Zulhijjah) → mabit Muzdalifah + kutip batu → melontar Jamrah Kubra (10 Zulhijjah) → bercukur/bergunting (Tahallul Awwal) → mabit Mina + melontar 3 Jamrah (11,12,13 Zulhijjah) + Nafar → Tawaf Haji + Sa'ie Haji (Tahallul Thani) → Tawaf Wada'. Kemenag (Bab IV A) mengikut urutan operasi yang sama bagi tamattu' (niat ihram umrah → tawaf → sa'i → bercukur → niat ihram haji pada hari tarwiyah → Arafah → Muzdalifah → Mina). Perbezaan: Kemenag meletakkan 'melontar jamrah' sebagai satu blok (Kubra dulu, kemudian ketiga-tiga Jamrah pada hari tasyriq) seperti TH, tetapi memakai penomboran pusingan/'putaran' dan istilah berbeza.
KEMENAG — RALAT OCR: PDF rasmi Kemenag pada URL yang disenaraikan TIADA lapisan teks (imej imbasan sahaja). Semua petikan Kemenag dalam fail ini berasal daripada transkripsi OCR (tesseract 'ind') ke atas imej halaman PDF rasmi tersebut, kecuali empat halaman yang disemak secara VISUAL (hlm. 80 & 81 talbiah dan shalawat, hlm. 122 niat ihram umrah, hlm. 136 niat ihram haji). Petikan OCR mungkin mengandungi ralat aksara (contoh: 'miqat' ditranskripsi sebagai 'migat', 'Haji Tamattu'' menjadi 'haji tamattuj', 'Qarn al-Manazil' menjadi 'Oarn al-Manazil'). Ralat tersebut BERASAL DARIPADA PROSES OCR, bukan daripada fakta yang direka — rujuk imej halaman pada PDF rasmi untuk teks tepat.
ARABIC: Teks Arab talbiah dan lafaz niat dalam fail ini disalin daripada BUKU KEMENAG (hlm. 80, 122 dan 136) melalui pembacaan visual imej halaman PDF rasmi; bukannya daripada lapisan teks (tiada). Teks Arab bagi niat tawaf, niat Tawaf Wada', doa wuquf, doa sa'ie dan takbir melontar TIDAK disertakan dalam dokumen sumber yang disenaraikan (TH/JAWHAR memaparkan lafaz tersebut dalam Bahasa Melayu sahaja atau sebagai imej tanpa teks) — oleh itu medan 'arab' bagi langkah-langkah tersebut diisi null dan TIDAK direka.
TRANSLITERASI: Ketiga-tiga sumber yang disenaraikan tidak menyediakan transliterasi Latin (harfiah) bagi bacaan Arab pada halaman berkenaan (Kemenag hanya memberikan teks Arab + terjemahan; TH/JAWHAR memberikan lafaz Bahasa Melayu). Oleh itu medan 'transliterasi' diisi null bagi semua langkah dan TIDAK direka.
PERCANGGAHAN 1 — BILANGAN WAJIB HAJI: TH Minggu 3 menyenaraikan 'ENAM (6) WAJIB HAJI' (niat ihram di miqat, meninggalkan larangan ihram, mabit di Muzdalifah, melontar Jamrah Kubra 10 Zulhijjah, mabit di Mina 11–13 Zulhijjah, melontar ketiga-tiga Jamarah pada hari Tasyriq) tanpa memasukkan Tawaf Wada'. Namun TH Minggu 10 menyatakan hukum Tawaf Wada' WAJIB dan TH Minggu 5 menyenaraikan 'Meninggalkan Tawaf Wada' tanpa uzur syari'e' sebagai sebab diwajibkan dam. JAWHAR pula menyatakan Tawaf Wada' 'wajib dikerjakan'. Susunan 13 langkah di sini meletakkan Tawaf Wada' sebagai langkah 13 (wajib).
PERCANGGAHAN 2 — LARANGAN IHRAM: TH Minggu 5 menyenaraikan '13 LARANGAN IHRAM' (senarai penuh dalam medan 'larangan_ihram'). JAWHAR menyenaraikan senarai yang berbeza bilangannya (10 perkara) dalam bahagian 'Perkara-Perkara Larangan Ihram' — JAWHAR menggabungkan beberapa perkara (contoh: bercumbuan dan persetubuhan disebut berasingan, manakala 'memakai minyak rambut', 'mengerat kuku', 'berakad nikah', 'memburu binatang' dan 'menebang pokok' juga disenaraikan). Gunakan senarai TH (13) sebagai rujukan Malaysia, dan bandingkan dengan JAWHAR untuk konteks. TH mengelaskan 13 larangan itu kepada dua jenis: (i) JENIS TARAFFUH (bersuka/berseronok/berhias) — no. 1 hingga 9, dan (ii) JENIS ITLAF (menggugur/menghilang/merosak/membinasa) — no. 10 hingga 13; nota TH menegaskan perkara no. 12 & 13 tidak boleh dilakukan dalam Tanah Haram walaupun di luar ihram.
PERCANGGAHAN 3 — WAKTU MABIT DI MINA: TH Minggu 6 menetapkan pendapat muktamad (al-asah) ialah berada lebih daripada separuh malam; pendapat kedua (muqabil al-asah) memadai berada seketika sebelum dan selepas Subuh, tetapi 'Tidak digalakkan. Hanya bagi kes darurat sahaja.' Nota yang sama menyebut larangan mabit di Mina bagi wanita.
TAWAF WADA' & WANITA HAID: TH Minggu 10 mengecualikan jemaah wanita haid/nifas, sejajar dengan hadis 'kecuali bagi wanita haid' (Sahih al-Bukhari 1755 & Muslim 3283) yang dipetik TH. JAWHAR memberikan senarai pengecualian yang lebih panjang (termasuk orang luka banyak darah, orang yang takut ditinggalkan kawan, orang tua uzur, dan lain-lain).
BUKU BADAL HAJI (JAWHAR): PDF 'Fiqh Badal Haji' JAWHAR disenaraikan sebagai sumber tetapi hanya relevan untuk topik BADAL HAJI (haji yang dilaksanakan bagi pihak orang lain kerana keuzuran syarak) — ia TIDAK mengandungi urutan manasik haji tamattu' dan oleh itu tidak dipetik dalam mana-mana langkah di atas.
STATUS FAIL: Semua fakta bertanda sitasi dalam fail ini disokong petikan verbatim yang diambil secara program daripada fail sumber yang dimuat turun (lapisan teks untuk TH dan JAWHAR, OCR untuk Kemenag). Tiada angka (7 pusingan, 7 saie, 7 biji, 21 biji, 49/70 butir, Tasyrik 11–13 Zulhijjah, 3 helai rambut, 2 rakaat, 4–5 jam sebelum bertolak, 2 marhalah/81 KM) ditulis tanpa petikan sumber.